تخصص مغز و اعصاب کودکان (نورولوژی کودکان)

متخصص مغز و اعصاب کودکان یا نورولوژیست کودکان پزشکی است که بیماری‌ها و اختلالات مغز، نخاع، اعصاب محیطی و عضلات را از دوره نوزادی تا نوجوانی بررسی و درمان می‌کند. کودکان فقط نسخه کوچک‌شده بزرگسالان نیستند؛ رشد مغز، مراحل تکامل و نوع بیماری‌های عصبی در سنین مختلف متفاوت است و ارزیابی باید با سن کودک تطبیق داده شود.

تشنج و صرع، سردرد و میگرن، تأخیر حرکتی یا تکاملی، فلج مغزی، اختلالات حرکتی، تیک، بیماری‌های عصبی‌عضلانی و برخی اختلالات ژنتیکی و مادرزادی از مهم‌ترین موضوعات این تخصص هستند. در موارد پیچیده ممکن است همکاری با متخصص اطفال، ژنتیک، توان‌بخشی، روان‌پزشکی کودک، جراحی مغز و اعصاب و سایر رشته‌ها لازم باشد.

چه زمانی کودک باید به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کند؟ #

تشنج، حرکات غیرطبیعی تکرارشونده، تأخیر واضح در نشستن یا راه‌رفتن، پسرفت مهارت‌های قبلی، ضعف عضلانی، اختلال تعادل، سردردهای مکرر یا غیرعادی و یافته‌های عصبی در معاینه از دلایل رایج ارجاع هستند. نیاز به متخصص بر اساس شدت، مدت و الگوی علائم تعیین می‌شود.

آیا هر تشنجی در کودک به معنی صرع است؟ #

خیر. تشنج یک رویداد ناشی از فعالیت غیرطبیعی مغز است و می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد. صرع زمانی مطرح می‌شود که الگوی خاصی از تشنج‌های بدون عامل تحریک‌کننده یا معیارهای تشخیصی دیگر وجود داشته باشد. تشنج همراه تب در بعضی کودکان نیز با صرع یکسان نیست.

اگر کودک تشنج کرد چه کار کنیم؟ #

کودک را در محل امن روی زمین یا سطح مناسب قرار دهید، وسایل سخت و تیز را از اطراف او دور کنید و در صورت امکان او را به پهلو قرار دهید. زمان شروع تشنج را ثبت کنید. کودک را محکم نگه ندارید و هیچ جسم، انگشت، قاشق یا دارویی را بدون دستور در دهان او قرار ندهید.

اگر این نخستین تشنج کودک است، تشنج بیش از حدود پنج دقیقه طول می‌کشد، تشنج‌ها پشت‌سرهم رخ می‌دهند و کودک بین آن‌ها به وضعیت معمول برنمی‌گردد، تنفس مشکل دارد یا پس از تشنج بیدار نمی‌شود، باید فوراً از خدمات اورژانس استفاده شود.

تشنج تب‌دار چیست؟ #

تشنج تب‌دار در برخی کودکان خردسال هنگام تب رخ می‌دهد و با صرع یکسان نیست. بیشتر تشنج‌های تب‌دار کوتاه هستند، اما تشنج طولانی، نخستین تشنج یا وضعیت غیرعادی پس از تشنج باید ارزیابی شود. قرار دادن چیزی در دهان کودک یا تلاش برای متوقف‌کردن حرکات توصیه نمی‌شود.

نوار مغز یا EEG چیست؟ #

نوار مغز فعالیت الکتریکی مغز را از طریق الکترودهایی که روی پوست سر قرار می‌گیرند ثبت می‌کند. EEG می‌تواند در ارزیابی تشنج و بعضی اختلالات عصبی کمک‌کننده باشد، اما نتیجه طبیعی صرع را در همه موارد رد نمی‌کند و نتیجه غیرطبیعی نیز باید همراه شرح حال و علائم کودک تفسیر شود.

آیا نوار مغز درد دارد؟ #

خود ثبت EEG دردناک نیست و الکترودها فقط فعالیت الکتریکی مغز را ثبت می‌کنند. ممکن است برای بعضی تست‌ها خواب‌آلودگی یا محدودیت خواب قبل از بررسی توصیه شود. دستور مرکز باید دقیق رعایت شود و داروی ضدتشنج نباید خودسرانه قطع شود.

چه زمانی کودک به MRI مغز نیاز دارد؟ #

MRI برای همه تشنج‌ها، سردردها یا تأخیرهای تکاملی لازم نیست. پزشک بر اساس معاینه، نوع تشنج، علائم عصبی، روند رشد و سایر یافته‌ها تصمیم می‌گیرد آیا تصویربرداری می‌تواند علت را روشن کند یا بر درمان اثر بگذارد.

تأخیر تکاملی کودک چه زمانی نگران‌کننده است؟ #

اگر کودک مهارت‌هایی مانند کنترل سر، نشستن، راه‌رفتن، استفاده از دست‌ها، ارتباط یا گفتار را به‌طور واضح دیرتر از انتظار به دست آورد، ارزیابی تکاملی لازم است. از دست‌دادن مهارتی که قبلاً کسب شده یا پسرفت تکاملی اهمیت بیشتری دارد و باید سریع‌تر بررسی شود.

آیا تأخیر گفتار همیشه مشکل مغز و اعصاب است؟ #

خیر. تأخیر گفتار می‌تواند علل مختلفی مانند مشکل شنوایی، اختلال رشد زبان، اختلال طیف اوتیسم، مشکلات تکاملی یا بیماری‌های عصبی داشته باشد. ارزیابی ممکن است با متخصص اطفال، شنوایی‌سنج، گفتاردرمانگر یا نورولوژیست کودکان انجام شود.

فلج مغزی چیست؟ #

فلج مغزی گروهی از اختلالات حرکت و وضعیت بدن است که به آسیب یا اختلال رشد مغز در دوره‌های اولیه زندگی مربوط می‌شود. نوع و شدت علائم متفاوت است و برنامه درمان می‌تواند شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی، مدیریت اسپاستیسیتی، وسایل کمکی و درمان مشکلات همراه باشد.

ضعف عضلانی در کودک چه زمانی نیاز به بررسی دارد؟ #

دیر راه‌افتادن، زمین‌خوردن مکرر، دشواری بالا رفتن از پله، ناتوانی در دویدن متناسب با سن، ضعف دست‌ها یا از دست‌دادن توانایی‌های قبلی می‌توانند نیاز به ارزیابی داشته باشند. بیماری‌های عضله، عصب، نخاع و بعضی اختلالات ژنتیکی ممکن است چنین علائمی ایجاد کنند.

سردرد و میگرن در کودکان چگونه ارزیابی می‌شود؟ #

سردرد در کودکان شایع است و بسیاری از موارد خطرناک نیستند. شرح زمان شروع، شدت، مدت، علائم همراه، خواب، تغذیه و سابقه خانوادگی به تشخیص کمک می‌کنند. میگرن در کودکان می‌تواند با تهوع، استفراغ، حساسیت به نور یا صدا و کاهش فعالیت همراه باشد و گاهی درد در هر دو سمت سر احساس می‌شود.

چه سردردی در کودک نیاز به بررسی فوری دارد؟ #

سردرد ناگهانی و بسیار شدید، سردرد همراه ضعف یا بی‌حسی، اختلال گفتار یا راه‌رفتن، کاهش هوشیاری، تشنج، سفتی گردن همراه تب یا استفراغ شدید نیازمند ارزیابی فوری است. سردردی که پیشرونده است، کودک را از خواب بیدار می‌کند یا همراه استفراغ مکرر است نیز باید زودتر بررسی شود.

تیک در کودکان چیست؟ #

تیک‌ها حرکات یا صداهای ناگهانی، سریع و تکرارشونده هستند و ممکن است در شدت و دفعات نوسان داشته باشند. همه تیک‌ها نیاز به دارو ندارند. اگر تیک باعث درد، اختلال در مدرسه یا زندگی اجتماعی شود یا با علائم دیگری همراه باشد، ارزیابی تخصصی می‌تواند مفید باشد.

برای ویزیت نورولوژی کودکان چه چیزهایی همراه داشته باشیم؟ #

سوابق تولد و رشد، دفترچه یا اطلاعات واکسیناسیون و تکامل در صورت ارتباط، فهرست داروها، نتایج آزمایش‌ها، MRI یا CT و گزارش EEG قبلی را همراه داشته باشید. اگر کودک حرکات یا حملات غیرعادی دارد، فیلم واضح و کوتاه از رویداد در صورتی که ثبت آن بدون به خطر انداختن کودک ممکن باشد می‌تواند برای پزشک بسیار مفید باشد.

اطلاعات این صفحه برای آشنایی عمومی است و جایگزین معاینه و ارزیابی مستقیم کودک توسط پزشک نیست.