تخصص جراحی عمومی

جراحی عمومی (General Surgery) یکی از شاخه‌های اصلی پزشکی است که به تشخیص و درمان بیماری‌هایی می‌پردازد که ممکن است به مداخله جراحی نیاز داشته باشند.

با وجود واژه «عمومی» در نام این تخصص، جراح عمومی در همه اعضای بدن جراحی انجام نمی‌دهد. بخش مهمی از فعالیت این تخصص بر شکم و دستگاه گوارش، کیسه صفرا، آپاندیس، انواع فتق، پوست و بافت نرم و بعضی بیماری‌های پستان، تیروئید و ناحیه مقعد تمرکز دارد.

از جراحی‌های رایج این حوزه می‌توان به ترمیم فتق، برداشتن کیسه صفرا، آپاندکتومی و جراحی توده‌های بافت نرم اشاره کرد.

جراح عمومی فقط عمل جراحی انجام نمی‌دهد. پیش از هر تصمیم برای جراحی، پزشک شرح حال بیمار را بررسی کرده، معاینه انجام می‌دهد و در صورت نیاز از آزمایش، سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا سایر روش‌های تشخیصی کمک می‌گیرد.

در بسیاری از موارد نیز نتیجه ارزیابی این است که بیمار فعلاً به جراحی نیاز ندارد یا باید توسط تخصص دیگری پیگیری شود.

جراح عمومی چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟

دامنه فعالیت جراح عمومی گسترده است و می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• انواع فتق
• فتق کشاله ران
• فتق ناف
• فتق جدار شکم
• فتق محل جراحی قبلی
• سنگ کیسه صفرا
• التهاب کیسه صفرا
• آپاندیسیت
• انسداد روده
• برخی بیماری‌های معده و روده که نیاز به جراحی دارند
• هموروئید یا بواسیر
• شقاق یا فیشر مقعد
• فیستول مقعدی
• کیست مویی
• آبسه‌های پوستی و بافت نرم
• لیپوم
• کیست‌های زیرپوستی
• توده‌های بافت نرم
• برخی بیماری‌های پستان
• برخی بیماری‌های تیروئید
• زخم‌های پیچیده
• برخی توده‌ها و سرطان‌های دستگاه گوارش

فتق، بیماری‌های کیسه صفرا، آپاندیسیت، توده‌های بافت نرم و بیماری‌های آنورکتال از حوزه‌های شناخته‌شده جراحی عمومی هستند.

چه زمانی باید به جراح عمومی مراجعه کنیم؟

مراجعه به جراح عمومی زمانی مطرح می‌شود که بیماری یا علائم احتمال نیاز به درمان جراحی داشته باشند.

از دلایل رایج مراجعه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• برآمدگی در کشاله ران یا ناف
• شک به فتق
• درد مرتبط با سنگ کیسه صفرا
• آپاندیسیت
• توده زیر پوست
• لیپوم یا کیست
• آبسه
• هموروئید
• شقاق مقعد
• فیستول یا کیست مویی
• توده پستان
• بیماری‌ای که پزشک دیگری برای ارزیابی جراحی ارجاع داده است

همچنین درد شدید یا مداوم شکم می‌تواند در بعضی شرایط نیازمند بررسی جراحی باشد.

فتق چیست و چه زمانی به جراح عمومی مراجعه کنیم؟

فتق یا Hernia زمانی ایجاد می‌شود که بخشی از بافت یا عضو داخلی از یک نقطه ضعیف در دیواره اطراف خود بیرون بزند.

فتق می‌تواند در قسمت‌های مختلفی ایجاد شود، از جمله:

• کشاله ران
• ناف
• دیواره شکم
• محل جراحی قبلی

ممکن است بیمار متوجه یک برجستگی شود که با ایستادن، سرفه کردن یا زور زدن بیشتر دیده می‌شود.

جراح عمومی می‌تواند فتق را معاینه و مشخص کند که آیا نیاز به عمل وجود دارد یا خیر.

اگر فتق با درد شدید ناگهانی، تهوع، استفراغ، سفت شدن برجستگی یا عدم امکان جا رفتن آن همراه شود، ممکن است نیاز به ارزیابی فوری وجود داشته باشد.

جراحی فتق به روش باز انجام می‌شود یا لاپاراسکوپی؟

فتق را می‌توان بسته به نوع، اندازه، محل و شرایط بیمار با روش باز یا لاپاراسکوپی درمان کرد.

در جراحی باز، برش در محل فتق ایجاد می‌شود.

در روش لاپاراسکوپی، جراحی از طریق چند برش کوچک و با استفاده از دوربین انجام می‌شود.

هیچ روشی برای همه بیماران بهترین گزینه نیست و جراح بر اساس شرایط هر فرد روش مناسب را پیشنهاد می‌کند.

سنگ کیسه صفرا چه زمانی نیاز به جراحی دارد؟

وجود سنگ کیسه صفرا به‌تنهایی همیشه به معنی نیاز فوری به جراحی نیست.

اما اگر سنگ باعث علائمی مانند:

• درد قسمت بالای سمت راست شکم
• درد پس از غذاهای چرب
• تهوع یا استفراغ
• التهاب کیسه صفرا
• یا عوارض مربوط به مجاری صفراوی

شود، ممکن است برداشتن کیسه صفرا توصیه شود.

کوله‌سیستکتومی لاپاراسکوپی یکی از روش‌های رایج درمان بیماری علامت‌دار کیسه صفرا است.

آیا در جراحی کیسه صفرا فقط سنگ‌ها خارج می‌شوند؟

در درمان جراحی رایج سنگ کیسه صفرا معمولاً خود کیسه صفرا برداشته می‌شود، نه اینکه تنها سنگ‌ها خارج شوند.

این عمل کوله‌سیستکتومی نام دارد و در بسیاری از بیماران با روش لاپاراسکوپی انجام می‌شود.

تصمیم برای جراحی به علائم، عوارض، وضعیت کیسه صفرا و شرایط بیمار بستگی دارد.

آپاندیسیت چه علائمی دارد؟

آپاندیسیت التهاب آپاندیس است و یکی از بیماری‌هایی است که ممکن است به جراحی اورژانسی نیاز داشته باشد.

علائم می‌توانند شامل:

• درد شکم
• انتقال درد به سمت پایین و راست شکم
• بی‌اشتهایی
• تهوع یا استفراغ
• تب
• حساسیت شکم

باشند.

همه بیماران دقیقاً علائم مشابهی ندارند و تشخیص بر اساس معاینه و در صورت نیاز آزمایش و تصویربرداری انجام می‌شود.

در صورت شک به آپاندیسیت، تأخیر در مراجعه پزشکی مناسب نیست.

جراحی لاپاراسکوپی چیست؟

لاپاراسکوپی روشی کم‌تهاجمی است که در آن جراح با استفاده از دوربین و ابزارهای باریک از طریق چند برش کوچک عمل را انجام می‌دهد.

برخی جراحی‌های عمومی مانند:

• برداشتن کیسه صفرا
• آپاندکتومی
• بعضی ترمیم‌های فتق
• برخی جراحی‌های دستگاه گوارش

می‌توانند به روش لاپاراسکوپی انجام شوند.

در بسیاری از موارد، روش لاپاراسکوپی با برش کوچک‌تر، درد کمتر پس از عمل و بازگشت سریع‌تر به فعالیت همراه است؛ اما مناسب بودن آن باید برای هر بیمار جداگانه تعیین شود.

لیپوم چیست و آیا باید جراحی شود؟

لیپوم یک توده معمولاً خوش‌خیم از بافت چربی است که اغلب به شکل توده‌ای نرم و متحرک زیر پوست لمس می‌شود.

بسیاری از لیپوم‌ها نیاز به درمان ندارند.

اما اگر توده:

• بزرگ شود
• دردناک باشد
• باعث ناراحتی شود
• حرکت را محدود کند
• ظاهر غیرمعمول داشته باشد
• یا تشخیص آن قطعی نباشد

ممکن است بررسی یا برداشتن آن توصیه شود. برداشتن جراحی یکی از درمان‌های رایج لیپوم علامت‌دار است.

هر توده‌ای را نباید بدون معاینه «لیپوم» در نظر گرفت.

کیست‌های زیرپوستی را جراح عمومی درمان می‌کند؟

بله، بسیاری از کیست‌ها و توده‌های سطحی پوست و بافت نرم در حوزه جراحی عمومی قرار می‌گیرند.

بسته به نوع ضایعه ممکن است پزشک:

• آن را فقط پیگیری کند
• برای بررسی بیشتر تصویربرداری درخواست کند
• یا برداشتن جراحی را پیشنهاد دهد

توده‌ای که سریع رشد می‌کند، سفت و ثابت است یا تغییر قابل توجهی کرده است باید پیش از تصمیم برای برداشتن به‌طور مناسب بررسی شود.

آبسه چیست و چه زمانی باید تخلیه شود؟

آبسه تجمع چرک در یک فضای بسته است و اغلب با:

• درد
• تورم
• قرمزی
• گرمی محل
• و گاهی تب

همراه می‌شود.

برخی آبسه‌ها فقط با آنتی‌بیوتیک بهبود پیدا نمی‌کنند و ممکن است نیاز به برش و تخلیه داشته باشند.

نوع درمان به اندازه، محل، شدت عفونت و وضعیت بیمار بستگی دارد.

هموروئید را جراح عمومی درمان می‌کند؟

بله.

بسیاری از جراحان عمومی بیماری‌های ناحیه مقعد مانند:

• هموروئید یا بواسیر
• شقاق یا فیشر
• فیستول مقعدی
• آبسه مقعدی
• کیست مویی

را بررسی و درمان می‌کنند. این بیماری‌ها در حوزه جراحی عمومی و جراحی کولورکتال قرار می‌گیرند.

همه بیماران مبتلا به هموروئید نیاز به جراحی ندارند و درمان به شدت بیماری و علائم بستگی دارد.

تفاوت هموروئید، شقاق و فیستول چیست؟

این سه بیماری متفاوت هستند.

هموروئید:
بزرگ شدن یا التهاب عروق ناحیه مقعد است و می‌تواند با خونریزی یا بیرون‌زدگی همراه باشد.

شقاق یا فیشر:
ترک یا زخم باریکی در پوست کانال مقعد است که معمولاً درد هنگام دفع ایجاد می‌کند.

فیستول مقعدی:
یک مسیر غیرطبیعی میان کانال مقعد و پوست اطراف آن است و ممکن است با ترشح یا عفونت‌های تکرارشونده همراه باشد.

تشخیص دقیق با معاینه انجام می‌شود.

آیا جراح عمومی توده پستان را بررسی می‌کند؟

بله، بررسی و درمان جراحی برخی بیماری‌های پستان می‌تواند در حوزه جراحی عمومی باشد.

توده پستان می‌تواند دلایل خوش‌خیم یا بدخیم داشته باشد و هر توده‌ای به معنی سرطان نیست.

بر اساس سن و ویژگی‌های توده ممکن است:

• معاینه
• سونوگرافی
• ماموگرافی
• نمونه‌برداری

لازم باشد.

اگر توده جدیدی در پستان احساس شده است، بهتر است به‌جای نتیجه‌گیری بر اساس لمس، ارزیابی پزشکی انجام شود.

آیا جراح عمومی تیروئید را هم جراحی می‌کند؟

برخی جراحان عمومی در جراحی بیماری‌های تیروئید فعالیت دارند.

مواردی مانند:

• گواتر بزرگ
• ندول‌های مشکوک
• برخی سرطان‌های تیروئید
• یا بیماری‌هایی که برای آن‌ها برداشتن بخشی یا تمام تیروئید توصیه شده است

ممکن است نیازمند جراحی باشند.

جراحی تیروئید نیز در منابع جراحی عمومی به‌عنوان یکی از حوزه‌های این تخصص ذکر می‌شود.

جراحی باز بهتر است یا لاپاراسکوپی؟

هیچ پاسخ یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد.

انتخاب بین جراحی باز و لاپاراسکوپی به مواردی مانند:

• نوع بیماری
• محل بیماری
• سابقه جراحی قبلی
• شرایط عمومی بیمار
• شدت بیماری
• امکانات مرکز
• تجربه جراح

بستگی دارد.

لاپاراسکوپی در بسیاری از اعمال می‌تواند با برش‌های کوچک‌تر و دوره نقاهت کوتاه‌تر همراه باشد، اما در بعضی شرایط جراحی باز ایمن‌تر یا مناسب‌تر است.

قبل از عمل جراحی چه بررسی‌هایی انجام می‌شود؟

نوع بررسی به سن، بیماری و نوع عمل بستگی دارد.

ممکن است شامل:

• شرح حال و معاینه
• آزمایش خون
• آزمایش‌های انعقادی در شرایط لازم
• بررسی عملکرد کلیه
• نوار قلب
• تصویربرداری
• ارزیابی متخصص بیهوشی

باشد.

همچنین بیمار باید داروهای مصرفی، بیماری‌های زمینه‌ای، حساسیت دارویی و سابقه جراحی قبلی خود را به پزشک اطلاع دهد.